Op 1 november 2005 riep Kofi Annan, toenmalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties, de bevrijdingsdatum van Auschwitz, 27 januari 1945, uit tot een herdenkingsdag: The Holocaust Memorial Day. Wereldwijd worden op Holocaust Memorial Day de slachtoffers herdacht van de Holocaust en andere genociden (Cambodja, Rwanda, Srebrenica en Darfur). Auschwitz is uitgegroeid tot universeel symbool voor de massavernietiging van burgers.
In Nederland werd aan deze oproep ad hoc gehoor gegeven door het Centrum voor Holocaust en Genocidestudies (CHGS) en de CIDI Jongeren Organisatie (CIJO) die in januari een dag op de Universiteit van Amsterdam voor leerlingen van de middelbare school en studenten organiseerden. Tegelijkertijd vond op de Erasmus Universiteit in Rotterdam een symposium voor studenten plaats. De belangstelling voor de gebeurtenis en de resultaten van de eerste Holocaust Memorial Day waren indrukwekkend.
Daarom besloten de initiatiefnemers vanaf 2007 samen met het Nederlands Auschwitz Comité, Nationaal Monument kamp Amersfoort, Nationaal Monument Kamp Vught, Herinneringscentrum Kamp Westerbork, de Shoah Foundation, de Anne Frankstichting, de Universiteit van Amsterdam (UvA), de Vrije Universiteit (VU), de Universiteit Utrecht (UU), de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) en de Radboud Universiteit Nijmegen (RU) ieder jaar speciale educatieve dagen voor middelbare scholieren en studenten organiseren.
De deelnemende organisaties hebben een gezamenlijke doelstelling: jongeren tussen de 15 en 25 jaar te leren over de Holocaust en andere genociden. De bewustwording hiervan draagt bij aan de waakzaamheid voor opkomende rassenhaat, discriminatie en antisemitisme en moet de jeugd waarschuwen voor de enorme gevolgen daarvan.
Het Centrum voor Holocaust- en Genocidestudies (CHGS) voert de secretariële taken uit, terwijl de coördinatie van deze manifestaties samen met het Nederlands Auschwitz Comité gedaan wordt. Alle deelnemende organisaties behouden volledige autonomie en geven, naar eigen inzicht en overeenkomstig hun eigen identiteit, invulling aan het programma. Uiteraard voor zover dit is toegespitst op het thema van de Holocaust Memorial Day. De organisaties opereren onder een gezamenlijk logo en houden elkaar op de hoogte van elkaars activiteiten. Door uitwisseling van informatie en het deelnemen aan elkaars activiteiten (bijvoorbeeld als gastspreker of het houden van een workshop) vindt een kruisbestuiving plaats die het geheel een stevig fundament heeft gegeven en iedere organisatie sterker heeft gemaakt. Inmiddels hebben zich nieuwe deelnemers aangemeld, zoals Nationaal Monument Kamp Amersfoort, Het Verzetsmuseum Amsterdam en de Landelijke Sinti/Roma Organisatie en hebben ook andere universiteiten aangegeven hierin te willen participeren. Ook aan deelname van leerlingen op basis- en voortgezet onderwijs, alsmede PABO-studenten wordt door het CHGS momenteel hard gewerkt.
"Genocide gebeurt niet ‘zomaar’. Daar gaat een proces aan vooraf. We moeten dat herkennen en leren hoe we daar menselijk en verantwoordelijk in kunnen handelen. Daarom is educatie zo belangrijk."
Maria van Haperen,
Centrum voor Holocaust en
Genocidestudies